سازمان کلی خواب چیست؟

خواب از مراحل متفاوتی تشکیل شده است: خواب، خواب سبک، خواب عمیق و متناقض.

مرحلۀ خواب عمیق نیروبخش ترین مرحله از خواب و بخش متناقض موجب بروز رویاها و خواب دیدن می شود.

این مراحل متفاوت خواب، در یک چرخه سازمان یافته اند؛ که هر یک به واسطۀ یک زمان کوتاه بیداری از هم جدا می شوند. طی یک خواب شبانۀ کامل، چرخه های خواب با دفعات تکرار متفاوتی پشت سر هم می آیند، تکرارشان هم بستگی به این دارد که فرد چه قدر پرخواب یا کم خواب باشد. در واقع، طول مدت خواب مورد نیاز، برای داشتن احساسی خوب در صبح، درهرشخص نسبت به دیگری متفاوت است.  

پیری و افزایش سن چه نقشی در وضعیت خواب بازی می کند؟

پا گذاشتن به سن، به میزان قابل توجهی شیوۀ خوابیدن افراد را تغییر می دهد:

طول کل خواب، با افزایش سن کاهش می یابد (خواب متفاوت در بستر بودن است) و برخی مراحل دستخوش تغییر می شوند، خصوصاً مرحلۀ خواب عمیق که کوتاه می شود.

خواب مجدد بین 2 چرخه طولانی تر است و اغلب به واسطۀ نگرانی و عوامل خارجی دیگر (سروصدای همسایه ها، دمای بالای اتاق خواب...) به تأخیر می افتد.

تمایل به خواب شبانه زودتر بروز می کند و صبح نیز فرد زودتر بیدار می شود.

سیستم تنظیم "هوشیاری/خواب" کارایی کمتری دارد زیرا برخی هورمون ها که عامل هم زمان کردن بدن با محیط هستند، مقدار کمتری ترشح می شوند. 

تمام تغییرات خواب در افراد مسن و حساس (به جمع های خانوادگی، غذای زیاد و حاوی الکل، تغییر آهنگ زندگی هنگام تعطیلات) بیشتر می شود، این تغییرات بر روی کیفیت خواب اثر می گذارند. در نتیجه کیفیت خواب پایین می آید و همین عاملی می شود برای خواب آلودگی در روز و افزایش نیاز به خواب بعدازظهر. 

هیچ نکتۀ غیرعادی و زیان آوری وجود ندارد، اما احساس بد خوابیدن به حدی افزایش می یابد که از میان هر 3 نفر بالای 65 سال، یکی از آنها از شب های بد و کسل کننده اش شکایت می کند.

باید خاطر نشان کرد که گاهی اوقات برخی از انواع بی خوابی عوامل پاتولوژیک ( آسیب شناسانه) دارند که باید جستجو و کشف شوند.

بهتر بخوابید: 11 توصیه برای بهبود کیفیت خواب 

مشکلات خواب، متأثر از افزایش سن، اجتناب ناپذیر اند و با افزایش سن، پیامدهایش بیشتر هم می شوند. با این حال، برخی قواعد ساده سودمندی خود را ثابت کرده اند و ارزش امتحان کردن قبل از هر اقدامی را دارند:

1- ساعتی منظم را برای خوابیدن و بیدار شدن انتخاب و حفظ کنید (اما قبل از احساس تمایل به خواب به بستر نروید)؛

2- چرت هایتان را حذف و یا کم کنید. اگر ترجیح می دهید که این عادت را حفظ کنید، مدتش را حداکثر به یک ساعت محدود کنید تا خواب شبانه تان دچار اختلال زمانی نشود؛

3- هر روز زمانی برای فعالیت بدنی و ورزش داشته باشید، ولی هیچ وقت قبل از خواب ورزش نکنید؛

4- برای حفظ شدن ریتم روز و شب، روزها تا جایی که برای تان ممکن است، در معرض نور آفتاب قرار بگیرید (برای ترشح هورمونی)؛

5- در بستر نه تلویزیون تماشا کنید و نه چیزی بخوانید؛ 

6- قبل از خواب استراحت کنید (برای کم کردن تحرک) و همیشه یک "کتاب دعا" کنارتان داشته باشید و در موقع نیاز به آن رجوع کنید.

7- از مصرف محرک ها، خصوصاً در نیمۀ دوم روز اجتناب کنید (قهوه، چای، الکل، غذای زیاد در شب)؛

8- اگر شب احساس گرسنگی کردید، از غذاهای حاضری و یا لبنیات استفاده کنید (البته به جز مبتلایان به رفلاکس معده یا کسانی که ممنوعیت پزشکی و دارویی دارند)

9- محیط شبانۀ مناسبی برای خواب فراهم کنید، از جمله: درجه حرارت (بین 18 و 22 درجۀ سانتیگراد)، رختخواب مناسب، فضایی آرام، تاریک یا بسیار کم نور؛

10- لباس خانۀ راحت بپوشید؛

11- اگر بعد از نیم ساعت خواب تان نبرد، از رختخواب خارج شوید و یک فعالیت آرام کننده را بدون استفاده از نور خیلی قوی (مانند گوش دادن به موسیقی آرام، مطالعۀ مطالب سبک و سطحی) انجام دهید؛

روشن است که اگر اقدامات انجام شده برای اداره کردن مشکلات و دردسرهای خواب کافی نیستند، برای بررسی مجدد شرایط باید به پزشک خانوادگی تان مراجعه کنید. او برخی شرایط را از منظر آسیب شناسانه می سنجد و عوامل مختل کنندۀ خواب را خواهد یافت (گاهی اوقات یک سری پرسش و پاسخ درست و کامل برای تشخیص کافیست). به علاوه، ممکن است که او یک درمان دارویی مخصوص و مناسب پیشنهاد کند.